Tarihi Bilgiler

Cengiz Han’ın Valisi: Yelü Chucai Kimdir?

Yeh-lu Ch’u-ts’ai, 1190 yılında Yan memleketinde doğmuştur (Howorth 1970: 117). O, Curçenler tarafından yıkılmış olan Kidan hükümdar evi üyesiydi. Hıtay kökenli, eski Liao hanedanının soyundan geliyordu (Marshall 1995: 42). Grousset ise Hıtayların Moğolca konuştuklarını ve Yeh-lu Ch’u-ts’ai’ın Çinlileşmiş Moğol ırkından olduğunu ileri sürmektedir (Grousset 1980: 224). Yeh-lu Ch’u-ts’ai, Konfüçyus felsefesi üzerinde eğitim almış ve Curçen hükümetinin devlet memuru idi (Gumilev 1992: 147).

Grousset’e göre Çin şehri, Pekin’in alınmasından sonra elde edilen esirler veya Moğol hizmetine girenler arasından Cengiz Han’ın hoşuna giden Kin prensi Yeh-lu Ch’u-ts’ai’dı (Grousset 1980: 227). Yeh-lu Ch’u-ts’ai, Moğol hizmetinde Cengiz Han’ın danışmanı olarak göreve başlamıştır. O, Müslüman sistemini anlatan ‘Mathapa’ adında tablo yazmıştır. Yeh-lu Ch’u-ts’ai, yetenekli bir astronomdu. Bunun yanı sıra coğrafya ve aritmetik konularında da bilgili birisiydi (Howorth 117). Cengiz Han döneminde Moğolların hizmetine geçen Yeh-lu Ch’u-ts’ai, Cengiz Han’ın sadık görevlilerinden, yakın müşavir ve maliyecilerinden biri olmuştur. O, Cengiz Han’ın 1219-1224 yılları arasında Batı ülkelerine yaptığı sefere katılmış ve bu seferi “Batı Seyahatinin Raporu”1 adlı eserine kaydetmiştir (Bretschneider 1910: 9).

Cengiz Han’ın halefi Ögedey tahta oturduktan sonra Yeh-lu Ch’u-ts’ai, devlette çok itibar kazanmıştır. Cengiz’in yetenekli müşavir maliyecilerinden biri olan Yeh-lu, Ögedey Kaan tarafından 1231 yılında chung-shu-ling olarak tayin edilmiş (Gumilev 2002: 206) ve ona devletin bütün işlerini (maliye, adliye, idare) yürütme görevi verilmiştir. Devleti istediği gibi yönetmeye başlayan Yeh-lu Ch’u-ts’ai, politikasını tamamen Çin’in iç politikasına göre düzenlemiştir. O bütün gayretini, devlet yönetiminde bürokrasiyi kurmaya sarf etmiştir. Ögedey Kaan’ın güvenini kazanan Yeh-lu Ch’u-ts’ai, devlette en yetkili memur olmuştur.

Mahmut Yalavaç ile Yeh-lu Ch’u-ts’ai arasında eskiden temeli atılan rekabetçilik (Yuvalı 1997: 124) duygusu nedeniyle Yeh-lu Ch’u-ts’ai’nin gayretiyle Mahmut, devlet merkezinden uzaklaştırılmış olabilir. Çünkü bu dönemde Mahmut Yalavaç’ın merkezden uzaklaştırıldığını görmekteyiz. Bu dönemde Mahmut, Maveraünnehir’in valisi olarak tayin edilmişken, Yeh-lu Ch’u-ts’ai ise Moğol Devleti’nin merkezinde yani Kaan’ın yanında baş vezir görevini yapmıştır. Böylece Yeh-lu, rakibinin Çin’den ve merkezden uzaklaşmasını sağlamış olsa gerekir. İki maliyecinin rekabeti, Yehlu’nun ölümüne kadar devam etmiştir. Çünkü 1240 yıllarına doğru gerginlik tekrar ortaya çıkmıştır.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.